11 oktober 2011 Pro Life in een artikel in het ND

CHRISTENEN EN HUN ORGANISATIES

PROF. GERARD DEKKER • EMERITUS HOOGLERAAR GODSDIENSTSOCIOLOGIE VRIJE UNIVERSITEIT

Twee direct met elkaar samenhangende ontwikkelingen zijn bezig het bestaan van christelijke organisaties te ondermijnen. Dat betreft de processen van individualisering en van subjectivering.
Individualisering gaat over het proces waarbij mensen losraken en zich losmaken van de traditionele verbanden, zoals de familie, de lokale gemeenschap en de kerk, en in toenemende mate zelf willen en/of moeten bepalen hoe zij hun leven vormgeven. Door het proces van individualisering staan allerlei vanzelfsprekendheden ter discussie. Er is sprake van toegenomen keuzevrijheid (én van keuzedwang).
Individuen zien zich steeds meer genoodzaakt hun eigen levensloop te ontwerpen en kunnen steeds minder gemakkelijk terugvallen op traditionele patronen.
Nauw samenhangend met individualisering is het proces van subjectivering. Dat is het gegeven dat de subjectieve ervaring, de beleving van de mensen, belangrijker wordt dan wat zogenaamd objectief vaststaat, het voorgegevene en het voorgeschrevene.

Het gevolg van deze ontwikkelingen is dat mensen niet meer een complete levensbeschouwing van een levensbeschouwelijke groepering overnemen. Zij selecteren: zij nemen van de levensbeschouwing die zij krijgen aangeboden of waarin zij zijn opgegroeid alleen die elementen over, waarvan zij vinden dat die in hun leven passen. Elementen die zij niet in hun levensontwerp kunnen inpassen laten zij liggen. Dat is de achtergrond van de toegenomen en nog steeds toenemende pluraliteit in het godsdienstig en kerkelijk leven. Met als consequentie dat godsdienst, en dus ook het christelijk geloof, steeds minder de bron van onze zingeving en onze moraal wordt.
Dat is wat we in de praktijk hebben zien ontstaan en wat steeds meer gemeengoed wordt: vanuit dezelfde geloofsovertuiging hangen mensen zeer verschillende waarden aan en ontwikkelen ze onderling zeer verschillende levensvisies. Én bepaalde waarden en opvattingen over het leven worden door mensen met zeer verschillende levensbeschouwelijke achtergrond gedeeld.

fundamentele aantasting
De geschetste ontwikkelingen vormen volgens mij een fundamentele aantasting van de mogelijkheid om in de toekomst nog christelijke organisaties te stichten en in stand te houden. En daarop is ook mijn ‘voorspelling’ gebaseerd dat er over 25 jaar geen rechtmatige plaats voor christelijke organisaties in de Nederlandse samenleving meer zal zijn.
Ik hecht eraan te zeggen dat deze visie gaat over christelijke organisaties en niet over het christelijke geloof op zichzelf. Daarover ben ik een stuk minder negatief gestemd. Het christelijke geloof zal zeker overleven, ook al zal de invulling en organisatie hiervan anders zijn dan dat wij nu gewend zijn. Gods werk gaat door, dat staat vast.

Mijn conclusie met betrekking tot christelijke organisaties zoals Pro Life Zorgverzekeringen, maar ook andere christelijke organisaties, is dus dat het zeer onwaarschijnlijk is dat die instelling zich over 25 jaar nog als exclusief christelijk organisatie kan presenteren. Het gaat mij hier met name om die laatste toevoeging: als christelijke organisatie, want zo presenteert deze instellingen zich toch. Dat de verzekeringsinstelling over 25 jaar nog bestaat, is allerminst uitgesloten, zij het dat deze er als gevolg van reorganisatie en/of fusie – gebruikelijke processen in onze samenleving – er wellicht anders zal uitzien dan op dit moment. In alle organisaties werken immers krachten in de richting van zelfbehoud. Dit kan zelfs leiden tot een verandering van de oorspronkelijke bedoelingen van de organisatie, ja, het kan er zelfs toe leiden dat het voortbestaan van de organisatie doel in zichzelf wordt.
In het concrete geval van Pro Life zal men nog wel bij de eigen doeleinden kunnen blijven. Er zullen mensen blijven die zulke grote bezwaren tegen abortus en euthanasie hebben dat ze op zoek zijn naar een bij die visie passende verzekeringsvorm. Maar in de toekomst zal de exclusieve relatie tussen christelijk geloof en bezwaren tegen abortus en euthanasie steeds zwakker worden. Dat wil zeggen dat het deelnemersbestand van een christelijke zorgverzekering qua samenstelling waarschijnlijk zal veranderen.

Anders gezegd: vanwege de zwakker wordende relatie tussen levensbeschouwelijke overtuigingen en aangehangen waarden, zullen er ook niet-christenen zijn die de christelijke levensvisie delen en zich daarom tot Pro Life wenden, maar zal het aantal christenen onder de verzekerden relatief gezien waarschijnlijk dalen. In ieder geval ligt het in de verwachting – en ook dit weer op grond van het feit dat het christelijk geloof steeds minder de bron van zingeving en moraal zal zijn – dat het aantal christenen met de door de organisatie aangehangen levensvisie kleiner zal worden. Veel christenen hangen ook met betrekking tot vragen van leven en dood, en dus ook met betrekking tot abortus en euthanasie, een andere visie aan of propageren die zelfs.

niet meer organiseren?
Is deze verwachte ontwikkeling nu voldoende reden om zich niet meer als christenen te organiseren? Concreet: om christelijke organisaties in de toekomst geen christelijke organisatie meer te noemen? Het getal geeft in deze aangelegenheden toch niet de doorslag?
Dat laatste is juist, maar gezien de aard van de ontwikkelingen komen alle organisaties toch niet onder de vraag uit of het wel terecht is dat ze zich in de toekomst christelijke organisatie blijven noemen. En dat niet in de eerste plaats omdat ook niet-christenen hun levensvisie aanhangen, maar omdat er buiten en naast hen zo veel christenen zijn die een andere levensvisie hebben. Dat gegeven moet tot de vraag leiden – een vraag die bij de toenemende pluraliteit onder christenen (ook onder orthodoxe christenen) steeds klemmender wordt: met welk recht mag een groep christenen de pretentie blijven voeren dat zíj de juiste interpretatie hebben van wat het christelijk geloof vraagt inzake het optreden in de samenleving? Want al of niet uitgesproken doen ze dat. Vandaar mijn verwachting dat er over 25 jaar geen rechtmatige plaats voor christelijke organisaties in de Nederlandse samenleving zal zijn. <

2000 JAAR CHRISTELIJK SUCCES